Donkere wolken op ons pad.

We hebben ons  voorbereid op tochten vanaf de ZZ in de diepe hoge  dalen van het Pontisch Gebergte. We gaan op zoek naar sporen van de  Hemsincultuur.  Het is bij de ZZ broeierig warm: 29 graden met strak blauwe lucht.  We zoeken verkoeling en gaan  bij Ardeşen naar boven naar het dorp Ayder. De rivier Firtina buigt af en wij volgen de Kavran  Kreek. Het eerste deel tot de splitsing is één grote vermaakindustrie: raften, kajakken, zipline en quads. De ziplines stellen weinig voor. 

We zien zowaar de eerste boogbruggen.

De grote ontluistering komt als we goed en wel de splitsing en de 3 enige authentieke boogbruggen gehad hebben. De smalle asfaltweg moet worden omgebouwd tot een 3baans, de kreek krijgt grote hoge betonwaterkeringen, de rotsblokken in de kreek worden met kraan, betonslurf en  shovel gefatsoeneerd. 

Het grote vermaak zal nog komen. Eerst in Camli-Hemsin, daarna in Ayder. Bussen, busjes, taxi's en rijen personenauto's brengen massa's toeristen. Daar zijn de kleine dorpjes wel en niet op berekend. Wel vanwege de souvenirmarkt, niet vanwege de kleinschaligheid en de natuur. Van oktober tot april woont hier niemand. 

Er wordt een tunnel aangelegd die het verkeer om Camli-Hemsin zal leiden. "We hebben de grenzen van onze beschaving verlegd  door tunnels door bergen te boren".  Alzo sprak de Minister van Transport bij de start van het boren.  Het zal het einde betekenen voor alle kleine winkeltjes. Een ijsdam houdt zich nog staande in dit dal.  

In Ayder is het spitsuur. We zijn dan op 1500m en iets verder ligt de Ayder waterval. En er zijn heetwaterbronnen. Op de alm is het druk. In de winkeltjes en langs de weg staat rhododendronhoning als specialiteit.   Voor de massa is dit het eindpunt. Voor ons het begin. 

We komen bij Yusuf, alom bekend om zijn eettent, zijn adviezen en zijn gastvrije ontvangst  alsof je elkaar al jaren kent. Zijn hele gezin is terug van weggeweest, vertelt hij. Ze zijn onmiskenbaar Hemsin  met West-Armeense roots. Haardracht, kleding en een open benadering door vrouwen: het voelt als in Armenië. Yusufs moeder draagt de Hemsin sierketting in het haar. Helaas geen foto. 

We zijn op 1646m. We kunnen  er 's nachts blijven staan. Yusuf kan voor ons ook stroom regelen: 'no problem, my friend'. Dat is de waarde van 'verre vriendschap' en het lijkt ons een goed plan.

De omgeving heeft nog sporen van een lawine en aardverschuivingen. De weg tot Yusuf is goed maar  heeft  weggeslagen delen. We zien onderweg dat afgebroken  houten stroompalen worden vervangen door betonnen. Ronduit storend is in onze ogen een nieuw aangelegd groot betonnen amfitheater waarvan we het gebruik niet kunnen bevatten in deze omgeving. Tsja:  voor stierengevechten, een traditie. Maar hier vloeit gelukkig geen bloed, er is geen dode stier en ook geen stierenvechter. De stier die zich in een tweestrijd gewonnen geeft  is 'looser'. Het is voor de eigenaar belangrijk dat de stier in uitstekende conditie is. Men kent verschillende klassen en beloningen. Dus ook de baas kan 'looser' zijn bij een zich gewonnen gevende stier. Zo stier, zo baas. 

Kunnen we omhoog? Yusuf: Ja, we kunnen doorrijden over de brug, maar 'slow, slow' en dan gaat alles goed. Het is een steile weg, piste, modderpoelen, plassen en stenen. Maar, verzekert Yusuf, daarboven is het uitzicht prachtig. We gaan op weg, slow-driving,  want daar is niets overdrevens bij. Steile hellingen en het enige goed bereidbare spoor zoeken. Een uitdaging; voor de bijrijder (te) heftig. 

De lucht is ondertussen betrokken en wordt donker. Over de 3951m hoge Kackar komt bewolking snel naar beneden. Mist gaat over in regen. Het is het kenmerk van dit gebied  waardoor het een uitstekende biotoop is voor de theeteelt.

We zijn bij een afslag op 2000m: Nolu Tur Güzergahi. Er staan een vijftal,  in onze ogen,  bouwvallen waarin  wordt geleefd. We horen kinderstemmen. Bij de eerste bouwval  zit een zo te zien alleenstaande vrouw. Ze zwaait vriendelijk, we gaan naar haar toe,  maar een verdere uitwisseling is helaas niet mogelijk. Ze is niet 'Hemsin' gekleed. We kunnen ons niet voorstellen hoe ze hier kan leven. Een klein vuurtje lijkt permanent te branden.  We maken foto's van haar hutje en van de omgeving en gaan terug. We worden uitgezwaaid.

 De bewolking is verder gezakt en voor we bij Yusuf terug zijn vallen de eerste druppels. Het was al gurig en winderig op de heenreis maar met deze regen gaat de temperatuur terug naar 8-10 graden. Het ziet er niet naar uit dat het nog opklaart. 

Het is 2 uur. Dat betekent dat we te lang moeten wachten in de regen en kou om hier te blijven overnachten. We zullen plan B gaan doen: naar het naastgelegen Firtinadal. Vandaar kunnen we misschien doorsteken naar Rize. Als we door Ayder komen valt ook daar de eerste regen. De wolken hangen inmiddels  op 1500m. Bij de splitsing naar het andere dal regent het ook al. Ziltale ligt in de bewolking en regen. Geen optie  want de lucht wordt alleen maar donkerder. 

We rijden terug en stoppen om wat te drinken. Onder 1000m hoogte klaart de lucht op.  De warmte komt je alweer tegemoet. We zitten bij een restaurant  met goed zicht op de rivier Firtina.

Het water stroomt krachtig. In totaal komen een 30-tal rafters  via de  stroomversnellingen naar beneden. We genieten van de reacties van de deelnemers. We herkennen het van onze eigen raftavonturen in het Aostadal. 

Wat wordt ons plan? Morgen terug is weinig aanlokkelijk want de weersvoorspelling blijft bewolkt.  We besluiten richting Rize te rijden. De plek, Limankoy plaja, waar we komen te staan is langs de E10, direct aan de ZZ,  een publiek strand, veel lawaai en de naam 'camping' is teveel gezegd. Maar 's avonds prachtig zicht op de baai.

De nacht is klam en '(z)woelig'.