bezinning in Tata

We staan in Tata op een vertrouwde plek bij de camping van Hayatt en haar broer. Vorig jaar is haar vader overleden. Dat is, net als voor iedereen die een ouder verliest, een zware slag maar voor Hayatt wordt het extra zwaar. We konden met Hayatt goed en betrokken praten over het overlijden en wat het voor haar emotioneel betekent. Dat op zich is bijzonder en waardevol.

We staan  vanwege slechte weervoorspellingen langer dan gepland  in Tata. Veel regen, sneeuw in de bergen, afgesloten wegen richting het noordelijker deel en veel kouder dan we gewend zijn van onze verblijven in Marokko. Het geeft ook tijd om te bezinnen. In dit geval op de dagelijks terugkerende oproepen vanaf de moskeeën. We zijn benieuwd wat er wordt omgeroepen, hoe het is ontstaan en wat de precieze betekenis is voor de Islam.

Staand op de camping aan het water van de Tata rivier horen we regelmatig de verschillende oproepen van de muezzin, de gebedsafroeper  vanaf de moskee. Oorspronkelijk allemaal met natuurlijke stem, maar  tijden veranderen. De techniek maakt het mogelijk een, wat wij noemen ‘ingeblikte’, boodschap te zenden als oproep aan allen, gelovigen en ongelovigen. Het begint bij de aanbrekende dageraad en eindigt bij de nachtoproep. Het ochtendgebed dient te zijn  afgerond vòòr  de eerste opkomende zonnestraal. Daartussen een drietal momenten  om op te roepen tot gebed. Want dat is feitelijk de bedoeling van de boodschap. Op vrijdag is het gebedsdag. Dan is er een bijeenkomst met wat wij beurtzang noemen, als voorbereiding op het gebed.  Wij vinden dat heel mooi klinken. Het gebeurt niet in alle plaatsen, maar in ieder geval wel in Tata.

Het valt ons op dat in Tata, meer dan vorige jaren, het aantal oproepen tot gebed luider is. We horen nu vaak de techniek klikken voordat uit een andere moskee de(zelfde) boodschap klinkt.  Feit is dat waar we de natuurlijke stem horen de oproepen vaak heel welluidend en mooi zijn. Zeker als door de verschillende afstanden tot omliggende moskeeën er bijna sprake is van in canon reciteren. We hebben eigenlijk voor het eerst een aantal oproepen als storend ervaren. Niet om daarmee tegen de wijze van oproep te zijn maar vanwege de decibels of het krakend geluid.

‘Gebed op bed’ noemt een vriendin de beleving van de vroege oproep tot gebed om 10 voor 7 ’s morgens. Dat vraagt eens te meer om nader onderzoek naar de oorsprong en betekenis.  De Koran is, net als de Bijbel in het christendom, een weergave van verhalen over het belijden van het geloof. Wie zowel de Bijbel als de Koran kent valt op dat de oorsprong gelijk is net als het merendeel van de verhalen.  

Er waren in vroegere culturen verschillende manieren om iedereen op te roepen voor een religieuze of rituele samenkomst. In de Joodse traditie is als ‘wekker van de ziel’ de ramshoorn (sjofar) gebruikt: als oproep tot  bezinning, rouw, gebed, de feestdagen, Grote Verzoendag, het Jubeljaar. In het Bijbelboek  Exodus wordt de ramshoorn al genoemd.  Om stammen bij elkaar te roepen voor rituelen werd in Afrika getrommeld; de indianen gebruikten daarvoor rooksignalen. De Azteken ontstaken vuren op heilige plaatsen.  

De profeet Mohammed zocht naar een geschikte methode om zich te onderscheiden. Aan diens metgezellen openbaart de engel Gabriël in een droom dat de menselijke stem het instrument bij uitstek is. Dat werd de Adhan, de oproep tot gebed, een vocale zang. Om meer gelovigen te bereiken moest de Adhan de mensen overstemmen. De eerste Adhan werd vanaf de Kaäba in Mekka omgeroepen. De minaret werd hiervoor de geschiktste plaats.

Komt een oproep tot gebed alleen in de Islam voor? Het antwoord is duidelijk nee. Wij leerden vroeger  dat de kerklokken op zondag en voor  speciale diensten “Kom nou, Kom nou’ riepen.  De sjofar van het jodendom heeft dezelfde functie. De Paus roept regelmatig vanaf de Sint Pieter op tot en met gebed. In Katholieke kerken werd voor de vroegmis opgeroepen middels klokgelui. Wie kent van vroeger in Nederland nog  ‘Het angelus klept in de verte.”?  (Een lied van de Zangeres zonder Naam verwijzend naar het Angelusklokje en – gebed.) Het is/was in de Rooms Katholieke traditie een driemaal daags gebruik om te bidden. Gelovigen stopten hun werkzaamheden, knielden en baden. Het ritueel is gelijk aan de traditie in de Islam.

Waar Christenen zeggen ‘God is Groot’, ‘God de Almachtige’  zeggen moslims in feite hetzelfde met de openingszin: Allah Akhbar                 Allah is Groot.  De oproep tot gebed is een compacte geloofsbelijdenis. Het gaat om de volgende onderdelen: .

“Allah is Groot, Er is maar één God, Mohammed is zijn profeet, Haast U voor het gebed, Haast U voor het goede,  Allah is Groot.”

We wisten niet dat voor God in de Islam  99  ‘schone’ benamingen zijn, met Allah (vaak)  als eerste, maar ook om er een paar te noemen:  ‘de’  Barmhartige, Koning, Almachtige, Schepper, Vernieuwer, Oneindige Vergever, Verheffer, Rechtvaardige, Verdraagzame, Allerhoogste. Eeuwige.  Het klinkt ook Christenen en Joden bekend in de oren.