op smal spoor

Na het bezoek aan Sigethu gaan we, wat genoemd wordt ‘het mooiste bosgebied’, Maramures in. Het is een Nationaal Park en ligt op de grens met Oekraïne. We besluiten de gewone DN18 te nemen, die op de kaart met een groene markering, dus mooi en aanbevolen, is aangegeven. De weg slingert langzaam omhoog. Aan de linkerkant het bosgebied en aan de rechterkant golvend meer open landschap. Ons reisdoel is Viseu de Sus. Vandaar gaat een smalspoortreintje diep het bosgebied in. Het gebied staat bekend om de bosbouw en houtverwerking.

Hout en water kenmerken het gebied. De Vaser rivier stroomt vanaf de Oekraïense grens door het gebied om bij Viseu de Sus uit te monden in de grotere Viseu rivier. Dat was een transportmiddel, maar de vraag naar hout was groot. De Habsburgers (het gebied was onderdeel van het dubbelkoninkrijk Oostenrijk-Hongarije) bouwden daarom vanaf 1930 het Mocanita smalspoor parallel aan de Vaser. Daarmee was men niet langer afhankelijk van de rivier als transportmiddel.

Mocanita staat voor houtvervoertreinen. Er wordt gebruik gemaakt van smalspoor stoomlocomotieven. In 1932 was de lijn tot aan de grens klaar voor gebruik en er werd tot 2000 actief dagelijks hout vervoerd. Ook nu wordt nog beperkt hout meegevoerd in speciale wagons achter de passagiersrijtuigen. Maar het grote vervoer  gebeurt met diesellocomotieven. Het is een toeristische attractie geworden om dwars door het ongerepte gebied te ‘treinen’. Na Viseu de Sus zijn er nog een paar kleine dorpjes. Maar het gebied is het domein van ree, hert, vos, wolf, beer en lynx.

Wij zoeken in Viseu de Sus een plek om te overnachten. We kijken bij het smalspoorstation. De parkeerplaats achter de poort mag gebruikt worden. Maar ziet er weinig aantrekkelijk uit. We vinden een pension (Agnes)  waar kleine campers in de tuin kunnen staan. Bij de poort  hangt een bord: gesloten. Een veel voorkomende situatie. Maar op Park4Night staat nog een positieve recensie van 4 dagen geleden. Dat is bijzonder. Wim ziet dat er een telefoonnummer op de poort staat en hoort geluid in de tuin. Hij belt en krijgt Agnes aan de lijn. ‘Hello, yes, we are in Spain.’  Ze zijn dus op vakantie. Wim vertelt dat hij graag in haar tuin had willen overnachten. Het gaat om één nacht. Tot verrassing meldt Agnes dat het geen probleem is. Ze heeft een kennis als  huisoppas. Die kan de poort wel openen. We staan dus bij Agnes in de tuin. Een plek die van alles is voorzien: elektra, toilet, warm water, douche, wifi. En kleinschalig, maximaal plek voor 5 kleine campers.

Om 9 uur vertrekt Mocanita. Het station is niet veel meer dan een rangeercomplex, waar een rijke verzameling van oude smalspoorlocomotieven en rijtuigen te zien is. Daar kunnen we na de treinreis nog wel foto’s van maken. Kleine loc  Resita is op stoom en wordt hout gestookt.  De kolenwagen (tender) is vervangen door een houtwagon, waarin lange houtblokken dienen als ‘voer’ voor de stoomketel.  In de houtwagon zit een groep spoormedewerkers. Een herfstfoto van de folder laat goed de treinopbouw zien. Achterop een passagierswagon rijden steeds ‘remmers’ mee. En er is natuurlijk een conductrice om de kaartjes te knippen.

In het begin van het traject rijden we nog langs een huizenrij die als een lint langs het spoor en de rivier zijn gebouwd. Bij ieder huis is een  eigen houtvoorraad gestapeld of men is er nog mee bezig. Er zijn ook grotere houtverwerkingsplaatsen, waar de stammen tot balken en planken worden gezaagd.  Of waar stammen tot rond en gladgeschaafde balken worden voorbewerkt en ingekeept om als bouwpakket voor houten woningen te dienen. Hout is het tover- en werkwoord hier voor bedrijvigheid en inkomen. De huizen zien er veelal redelijk welvarend uit. Als we hoger komen zien we nog maar enkele woningen. En zien we ook duidelijk dat men hier minder welvarend is. Een paar koeien of schapen, een grote moestuin en hooi op drooglatten. Als je maar  één koe hebt en geen weide laat je die aan een touw uit.

Het spoortraject is 46 kilometer lang. Viseu de Sus heeft twee stations ‘Gara Viseu de Sus CFR’ en ‘Gara Mocanita Maramures CFF’.  ‘CF’staat voor Calea Ferata = spoorweg. De R staat voor Romana, de normale breedspoor maatschappij die Suceava en Sigethu verbindt.  De F staat voor Forestiera, de smalspoor maatschappij.  Tussen 1950 en 1980 was in de Oostbloklanden houtvervoer,  met 3600 (!) kilometer smalspoorlijn, een belangrijke economische factor. Alleen al in Roemenië waren 15 CFF actief (met 1000 km spoorlijn).   Het was onder de communistische heerschappij een belangrijke bron van werkverschaffing. Na de val van Ceaucescu is Maramures nog als enige actief tot het jaar 2000. De Roemeense economie groeit door andere factoren, waaronder vrije import en export. Opvallend is dat we tot nu toe in Roemenië redelijk goed onderhouden woningen en dorpen zien. Heel anders dan we ons hadden voorgesteld.

Het toeristentraject stopt halverwege bij halte Paltin. De heuvels om ons heen variëren van 1400m tot 1850m. Halte Paltin ligt op ongeveer 1100m hoogte, dat is ongeveer 500m hoger dan het beginpunt. Resita moet er flink aan trekken. Stomend en puffend gaat de trein met een slakkengang omhoog. Regelmatig fluitend voor oversteekplaatsen of waarschuwing voor mens en dier langs het spoor. Of om met korte stoten aan te geven dat de remmers de trein moeten afremmen. Op de heenweg zal dat bijna niet gebeuren. Op de terugweg moet er voortdurend worden geremd. Er rijden vandaag 6 rijtuigen mee. Over een half uur volgt een tweede trein. In het hoogseizoen rijden er per dag zes treinen.

Bij halte Novat Delta is een eerste stop. De locomotief krijgt water  bijgevuld en de drijfstangen moeten worden gesmeerd. De ketel wordt opgestookt.

Liesbeth zegt: wim stookt de kachel op, wijzend op de bruine rook die de schoorsteen verlaat. Op halteplaatsen is er dubbelspoor om zo nodig te kunnen rangeren. Maar er staan ook een paar houten gebouwen en veel zitbanken. Iedereen kan voor ongeveer 20 minuten uit de trein. Uit de houtwagon komen warmhoud boxen met broodjes, lacinas (berliner bollen met kaas), vruchtenflappen en warme koffie.  

De trein gaat door. De wagons rijden nu vlak langs de groene wanden van planten, mos en rots.

We steken de snelstromende (veel regen gevallen) rivier twee keer over. Er loopt voor 4x4’s en bosbouwmaterieel een karrenspoor parallel aan de rivier. Door de hevige regenval is er op een paar plekken modderverschuiving. In de rivier liggen restanten van hout dat is blijven hangen op uitsteeksels.  Een brug  is deels (veel langer geleden al) weggeslagen. Waar de rivier (te) snel stroomt is ter bescherming van het spoor een betonnen damwand aangebracht.

Halte Paltin is het eindpunt. Als de trein stopt staan vier jongeren in Roemeense kledij klaar om met zang en dans iedereen welkom te heten. Zij zullen, terwijl het speciale Mocanita Mixed Menu gretig aftrek vindt, volksdansen uitvoeren.  Wij vinden het jammer dat het een kleine groep dansers is, maar dat zal wel te maken hebben met het voorseizoen.

Het blijkt dat Roemenen ‘gek’ zijn op deze stops, want ze betekenen (veel) eten en drinken. Veel verder komen de meesten niet tijdens de anderhalf uur.   We zien een kleine dieselloc voorbijkomen die  met een paar passagiers een privétour maakt en waarschijnlijk wel tot het eindpunt halte Catarama is geweest.   In een gebouwtje, wat museum heet, lezen we dat het moeilijk begaanbare bosgebied een belangrijke plaats was van waaruit verschillende opstanden tegen de Duitse  bezetter en later de communistische indoctrinatie en repressie werden georganiseerd.

Wij zoeken een wandelpad. Het wordt weinig belopen. Vandaag zijn wij de enigen.  Maar we kunnen op één van de heuvels omhoog tot een uitzichtpunt. Vandaar zien we dat onze trein gerangeerd heeft en wacht op een tweede trein die een half uur later aankomt op halte Paltin. De loc is gewisseld en staat nu ‘achterstevoren’ voor de rijtuigen. We zien zowaar een paar bijzondere planten. Opvallend is dat de flora tot nu toe vrijwel gelijk is aan wat wij kennen. Maar hier staat dan toch ineens de meer zeldzame bergnachtorchis vrijwel eenzaam te stralen samen met de mannetjesereprijs. De beloning voor Wim op ons pad de heuvel op. In dit bosgebied staan de koningsvaren en het groot hoefblad weelderig langs de spoorlijn.

De reis terug rijden we achteraan met rijtuig 2. In rijtuig 1 staat de remmer, die nu veelvuldig moet remmen. De loc gebruikt nog weinig stoom. Er moet één keer worden gestopt voor hout , water en smering. Het weer verandert snel. We zijn de dag met zon begonnen, maar de regen neemt de overhand. Als we terug zijn op Gara Mocanita Maramures regent het hard. Ons plan om nog foto’s te maken valt in het water. Koffie nemen we ook niet meer want dat moet je buiten op het terras opdrinken.

We bekijken de weersverwachting: verder hele dag regen en ook voor morgen (maandag) hetzelfde. De verwachting voor de komende weken duidt ook op nog regelmatig veel regen in deze delen van Roemenië. Alleen aan de Zwarte Zee en in Bulgarije is het ‘beter’ weer.  We zouden in Borsa  (20 km verderop) diep in het bosgebied Maramures naar een camping (bij Laura) gaan, om daar het bos en de heuvels in te gaan. Hetzelfde geldt voor Botos over de pas Prisul. De weg is mooi maar troosteloos door de gestage regen. We stellen ons reisplan drastisch bij. We rijden (net als eerder bij Baia Mare vanwege het weer) verder door naar de streek Bucovina waar we ook bij minder goed weer mooie kloosters kunnen bezoeken. In Campulung denken we een staanplaats te vinden, maar de gegevens zijn niet bijgewerkt. Er is een bouwplaats en geen tuin  meer. We vinden 20 km  verderop bij pension Christiana een mooie plek in de tuin. Het is inmiddels even droog geworden.