Een Turkse piramide

Als we willen vertrekken is campingbaas Gazi in geen velden of wegen te bekennen en alles zit op slot. Het Offerfeest, dat vier dagen duurt, is begonnen. Ons plan is gewijzigd; vrienden Quirine en Martijn doen de zuidelijke route en onze wegen kunnen zich kruisen als wij naar het zuiden rijden. Karadut is ons gezamenlijk reisdoel, waar we o.a. het  beroemde Nemrut massief willen bezoeken.  Het is ook onderweg  opvallend rustig als we naar het zuiden rijden. (’s Avonds zullen we horen dat onze vrienden ook in Gürün Hari kwamen en voor gesloten deuren stonden.)

Het landschap wordt gelijkmatiger, geler en droger maar ook groen. Bossen zijn er minder in ruil voor  vlakker bewerkbaar land. Kleine dorpjes links en rechts. Landbouw is hier de belangrijkste bron van bestaan.  Als we de vierbaans weg verlaten zien we ineens links en rechts schamele tentenkampen. We vragen ons af het voor seizoenarbeiders is in dit gebied met kassenteelt voor tomaten, paprika’s. Veel kassen staan alleen nog als houten en stalen karkassen op het land. Daarnaast kan een buurman met plastic overkapte bogen en irrigatie groenten welig tieren.  Arm en rijk liggen hier naast elkaar.

We horen (op de camping) als we het gebied uit zijn dat in 2023 er een zware aardbeving is geweest, die veel gebouwen vernietigde. Een groot gebied lag op de breuklijn en we beseffen ons dat deze beving in het oosten van Turkije minder ‘in het nieuws’ is geweest dan bij voorbeeld die in Marokko. Maar de impact was er voor deze mensen niet minder om. Naast de tentenkampen zien we gelukkig ook voortvarende bouwactiviteit. Nieuwe compacte aardbevingsbestendige huizen volgens een vast concept zien we op veel plaatsen. Of de belofte van de president  uitkomt dat alle schade zal worden vergoed, laten we maar wijselijk voor zijn rekening.

Karadut is een klein bergdorp gelegen op één van de hellingen langs het  grote Ataturk stuwmeer. Dut betekent moerbei en kara  betekent donker. De donkerrode moerbei groeit hier in dit gebied samen met de zoetere gele. De camping  is volgens Park4night de enige in dit gebied, maar we zien veel campingaanduidingen, die meestal niet meer zijn dan een klein en hobbelig  steenslagplekje. Onze ‘camping’ wijkt qua oppervlak af: hobbelig tussen de bouwmaterialen, puin, rommel. Maar wel toiletten, een douche en één stopcontact. Voor het pensiongedeelte staan er overkapte terrassen met prachtig uitzicht op het aangrenzend dal. Een grote romeinse villa is aanbouw met daarnaast een grote terrasoverkapping. Wij kunnen die gebruiken en zullen daar de volgende morgen een heerlijk ontbijt geserveerd krijgen. Jammer dat er zo’n groot contrast is tussen camping en pension, zeggen we tegen elkaar. Opruimen heeft geen prioriteit.

Quirine en Martijn arriveren een dag later. We vieren de tref op ‘ons terras’ en zullen de canasta competitie openen. Ons plan is naar de berg Nemrut  te gaan. Wim vraagt de campingbaas. Er blijkt veel meer te zien dan alleen Nemrut. Een viertal plekken worden met foto’s getoond. We realiseren ons dat we met eigen vervoer niet bij al die mooie plekken komen.  En dan komt altijd de hamvraag: wat kost een tour als hij het organiseert.   Dat blijkt zo mee te vallen dat we niet afdingen.

Nemrut

De berg is een koningsgraf. Koning Antiochus liet op de vlakke top van de berg  een praalgraf en offerplaats bouwen, dat van ver te zien moest zijn. En van waaraf uiteraard zijn beeltenis maar ook die  van zijn geliefde, de aanbeden goden en dieren  over het dal zouden waken. Dus werden aan de west- en de oostkant (8-10m) hoge beelden opgericht. Het zijn imponerende beelden, die weliswaar na aardbeving en verwoesting van hun voetstuk gevallen, nog altijd kracht en meesterwerk uitstralen.

De pracht en praal moest verder uitstralen door op het graf een reusachtige piramide op te richten, die bestaat uit ontelbare kleine rotsblokken die stuk voor stuk naar boven getransporteerd en gestapeld moesten worden. Een enorme klus als je bedenkt hoeveel  menskracht daarvoor nodig was. En het was uiteraard in die tijd geen vrijwilligerswerk. Martijn weet te melden dat hellinghoek van de steentjes om neerstorten te voorkomen maximaal 33 graden is. De werktemperatuur ligt in dit gebied nog daarboven. De schematische afbeelding geeft een indruk van het immense werk. De koning lag dus onder een vracht stenen.

Verrassend is een leeuwmotief op de westwand. Het blijkt een horoscoop-weergave te zijn van de sterrenconstellatie op de opleverdatum 7 juli 62 v.Chr.  De drie grote sterren met 16 stralen zijn Jupiter, Mars en Mercurius, die rond die datum in samenstand waren. Het is de tot nu toe oudst bekende weergave van een horoscoop. De halve maan sikkel onder de bek van Leeuw symboliseert (de mond van ) het rijk  en godin Kommagene.

Onze chauffeur brengt ons naar een volgend pronkstuk, de oude burcht. Antiochus en god Herakles   geven elkaar de hand en aan hun voeten staat op een muur een Griekse tekst, die we niet kunnen ontcijferen. De weg naar de  burcht en een grotonderdoorgang is afgesloten omdat na de aardbeving een aantal grote rotsen op ‘wiebelen’ staan. Die moeten eerst worden ‘gezekerd’ voor het publiek daar weer heen en door kan.  We zijn toe aan een verfrissend drankje. De ‘ober’ lacht om zijn eigen grapjes die hij vol trots uitbeeldt: we vragen twee glazen bij de frisdrank; hij zet er één neer, wij gebaren ‘twee’ en hij tovert het tweede glas van achter zijn rug op tafel.  Een beginnend Hans Kazan in Turkije.

De nieuwe burcht is een immens kasteel waarvan nog grote delen te bezichtigen zijn. Het is bloedheet tussen de hoge muren. We zijn na de tocht in de felle zon bij de oude burcht ‘op’. Weinig foto’s zijn de weerslag daarvan. Bij een islamitische tekst vraagt Wim  aan een man  en twee vrouwen wat erop staat. De man antwoordt: islamtekst. ‘Ja dat herken ik. Maar wat staat er?’ De man: moeilijke tekst. Een van de vrouwen  pakt haar mobieltje en met de vertaler maakt zij duidelijk dat het een heilige tekst is uit de Koran. En dat het verwijst naar Ibrahim. Een open onverwachte reactie, die met een wederzijdse groet en oogcontact wordt afgesloten.  Onderaan de burchttoegang probeert café Rome ons een verkoeling op terras aan te bieden. De chauffeur geeft aan door te willen. Dat komt ons ook beter uit.

Verkoeling krijgen we verrassend bij de Romeinse brug . Een antieke (69-79 nChr) boogbrug overspant een rivier die tussen de rotsen stroomt. Het is bloedheet èn offerfeest. Die combinatie brengt mensen massaal naar deze plek. Badend, zittend aan, in en bij het stromend water vinden we  een grote groep die verkoeling en vermaak zoekt. Op muziek wordt gedanst, vuurtjes worden gestookt om te roosteren, hoog in de rotsen wordt geklauterd, in inhammen zitten families. Het water van het riviertje is lauwwarm, kinderen zitten erin, mensen zitten op hun campingstoeltje in de stroom, auto’s rijden door het water. Volksfeest aan en in het water.

Wij zijn ‘voldaan’ van indrukken en hitte. Martijn brengt het nog op naar het laatste pronkstuk, de Karakus Tumulus zuilen, te gaan. Wij zijn hem dankbaar voor de foto en zijn vermogen de zonne-energie te weerstaan.