Magnificat Is tan bul

Istanboel is een gezellige, uitdagende, veelzijdige, bruisende metropool. Het is een mix van culturen, godsdiensten, geschiedenis, oorlogen en ontwikkeling. Kelten, Romeinen, Grieken, Perzen, Ottomanen en Turken wedijverden om de belangrijke doorgangsplaats aan de Bosporus. Vroeger bestookte men elkaar met boten en Grieks vuur. Nu varen zeebussen vreedzaam tussen de twee werelddelen. Byzantium werd dankzij keizer Constantijn Constantinopel op het Europees deel. Aan de overkant lag Chalcedon van Turkije.  Vesting torens, muren en andere verdedigingswerken zijn nog aanwezig, waaronder het fort van Roemelië, de muren rond Tokapi, de Galatatoren om er een paar te noemen. Honderden moskeeën (naast synagogen en gebedshuizen) sieren en kenmerken het landschap met hun koepels en minaretten. 
Het landschap langs de Bosporus is dichtbebouwd met afwisselend torenhoge nieuwbouw, historische gebouwen, wooncomplexen, havens en rijke (meest aristocratische) huizen. Alles lijkt zover je kijken kunt dicht opeengeplakt tegen de groene heuvels. In een tijdsbestek van 6 dagen kom je niet verder dan een paar van de honderden bezienswaardigheden te bezoeken.

Wij hebben gekozen voor via het water bereikbare historische plekken, die merendeels op het Europese schiereiland liggen. Het watertoerisme viert in dit deel hoogtij. De boten kosten per route 1 €, goed betaalbaar dus. En je kunt overal opstappen en uitstappen. Wij gaan met een ‘zeebus’ naar Eminonu, waar de meeste te bezichtigen gebouwen liggen. Het is een korte oversteek van de Bosporus. Eerst doet de zeebus Karaköy aan als we onder de Galatabrug door zijn gevaren waar passagiers worden afgezet. Bij Eminonu komen we op een groot plein.

Galata
Het wijkdeel aan noordkant van de riviermonding (de Gouden Hoorn) werd al rond 280 voor Christus bewoond. De Kelten waren gedeporteerd door de Romeinen (die ze Galli noemden) en vestigden zich hier met toestemming van de Byzantijnen aan de zuidkant. Er wordt in sommige wikidocumenten ten onrechte verwezen naar een brief van Paulus aan de ‘domme Galaten’. (Wat overigens ook Kelten waren in het gebied Galatië.)  Het deel van Galata besloeg in de tijd van de bouw van de Galatatoren een klein deel van het vaste land. Ondertussen is het totale gebied tot aan de Zwarte Zee volgebouwd. Bekend is de Galatabrug, die nu de beide delen verbindt met een lage doorgang waardoor alle zeebussen met een plat dak en 2 dekken er net onderdoor kunnen. Leonardo da Vinci heeft een nooit voltooid ontwerp gemaakt, gebaseerd op drijvende onderdelen. We hebben over de Galata brug gelopen. Boven is het druk met verkeer en vissers staan mannetje aan mannetje. Een laag daaronder zijn aan beide zijdes cafeetjes en restaurantjes. En dat geheel geeft de brug een heel levendig karakter.

De Gouden Hoorn
De rivierdelta die uitmondt in de Bosporus kreeg al vroeg deze naam. Het gebied stond symbool voor rijkdom, welvaart, handel en verdraagzaamheid. Voor de veiligheid van het achterliggend gebied werd de toegang ter hoogte van het Tokapipaleis en de Galatatoren afgesloten met een stalen ketting, waardoor vijandige boten het achterland niet konden bereiken. Menig aanvaller heeft zijn vloot hier verloren. De Vikingen waren ‘slimmer’; zij droegen hun boten over land achterlangs Galata naar de rivier, maar ook zij werden verslagen. Het kaartje geeft goed de kleine omvang van Galata in die tijd weer.  (Het is helaas niet leesbaar.) De Gouden Hoorn intrigeert ons en we zullen er terugkomen.

Blauwe Moskee
Sultan Ahmed liet rond 1610 deze moskee bouwen. De naam verwijst naar de blauwe keramiek dat aan de binnenkant is verwerkt, wat in de plaats Iznik werd gebakken. De klei uit het meer van Iznik geeft de specifieke kleur. Naast blauw is ook groene en roodbruine keramiek verwerkt. De moskee heeft zes minaretten, wat in die tijd symbool stond voor de rijkdom van de financier en de wens dat uit te stralen. Dit aantal op Europese bodem leidde tot woede bij islamieten die hun Kaäba (met ook zes) beconcurreerd zagen. Het werd opgelost doordat sultan Ahmed de Kaäba moskee een zevende en achtste minaret schonk. De koepels aan de buitenzijde kleuren voornamelijk grijs, maar bij bepaalde lichtval blauwgrijs. De moskee ligt aan de monding van de Gouden Hoorn en is net als alle moskeeën te bezichtigen (met hoofddoek voor vrouwen en bedekte knieën voor mannen en vrouwen). Het is een indrukwekkende moskee. We zijn er bijna een uur  om alles in ons op te nemen.  Gastvrouwen geven uitleg en staan open voor een gesprek. De openheid blijkt verder uit de informatie. Er staan boekjes en brochures die de overeenkomsten laten zien tussen teksten uit de Koran en de Bijbel.  De gastvrouw is verrast als Wim zegt dat hij de verhalen uit beide boeken kent. Ze hebben dezelfde oerbron met accentverschillen. Er volgt een open discussie zonder vooroordelen en veroordelingen van beider inhoud. De gastvrouw bedankt voor het gesprek, Wim doet hetzelfde. 

Grand Bazar
Een  markt  met meer dan 58 straatjes, duizend winkels en kramen is één van de grootste overdekte markten ter wereld. Toen Constantinopel veroverd was door sultan Mehmet (in 1453) zag hij dat handel en nijverheid een goede bron van inkomsten zouden vormen. Hij liet de Grand Bazar bouwen, een grote hal met koepels om er voornamelijk stoffen in de verhandelen. Later werden er meerdere koepels en poorten bijgebouwd tot het huidige grote complex, waarin allerlei verschillende straatjes zijn voor leer, stoffen, juwelen, specerijen, aardewerk, groenten en fruit, kleurrijk snoep, souvenirs. Scenes van ‘From Russia with love’ werden hier opgenomen. Het heeft veel weg van de Marokkaanse soek, maar is nog intenser qua beleving en uitstraling. Een must, . We zwerven door de Bazaar en worden verleid om Turks fruit te kopen…. We laten het voor de zekerheid sealen. Het lijkt allemaal een beetje op de Marokkaanse Soek, maar het is minder chaotisch. Er mogen geen bromfietsen tussendoor rijden bijvoorbeeld. Het is een aanrader. 

Topkapipaleis en -museum
We staan 3 kwartier in de felle zon in de rij om erheen te gaan tot we pas bij de kassa ontdekken hoe schrikbarend duur de entree is. (€ 100 per persoon voor de twee gebouwen). Een groot deel van de gebouwen wordt gerestaureerd, staat ‘ingepakt’ en is daardoor niet toegankelijk. We besluiten er niet in te gaan en missen daardoor de poorten van Geluk, de Groet, de Keizer en de Toren van Gerechtigheid. (De laatste zou in deze tijd zeker bezocht mogen worden door oorlogvoerders en autocratische leiders.)  De binnentuin is prachtig, dus maakt het nog een beetje goed. We zijn verbaasd dat je nergens de tarieven ziet, zodat je al direct je keuze kunt maken. Eerst sta je in de rij voor de tickets, daarna opnieuw bij de toegang waar iedereen door een scan moet. 

Hagia (Haya)  Sophia
De moskee van Heilige Wijsheid was oorspronkelijk  de grootste christelijke kathedraal ter wereld, gebouwd rond 537 na Christus. In het midden is een grote koepelzaal. De kruisvaarders kwamen hier ter bedevaart. Het ging er niet altijd met heilige wijsheid aan toe: een kandidaat keizer overleed, werd begraven maar Byzantijnen die de kruisvaarders verjoegen groeven zijn beenderen op en gooiden ze voor de honden. In 1452 werd de kathedraal een moskee en werden minaretten gebouwd. Het kruis op de koepel werd vervangen door een halve maan.  De muurschilderingen werden bepleisterd. Zo ging dat in die tijd. Atatürk heeft de oude mozaïeken weer zichtbaar laten maken. 
Lange tijd is het complex alleen museum geweest maar sinds 2020 wordt de Hagia Sophia weer als moskee gebruikt. Dit besluit van Erdogan (om de orthodoxe moslimbeweging en -partij  te pleasen) heeft de relatie met Griekenland opnieuw verslechterd. Probleem was dat er allerlei fresco’s en iconen zijn die tijdens het islamitisch gebed niet zichtbaar mogen zijn. Onder druk van UNESCO is er niets veranderd aan het interieur. Alleen de marmeren vloeren zijn bedekt met een groen tapijt.  De benedenruimte is alleen toegankelijk voor moslims en gebed. 

De fresco’s, muur- en plafondschilderingen zijn prachtig, ook al konden grote delen niet meer hersteld worden. In de moskee hangen grote houten panelen met Arabische tekens. De koepel oogt samen met de lichtinval van de boogramen indrukwekkend. Er hangen veel kroonluchters die het geheel nog imponerender en magischer maken De moskee is donker qua uitstraling. De openheid en positieve uitstraling die we in de blauwe moskee waardeerden vinden we hier niet. Het oogt en voelt meer behoudend, maar ook wel indrukwekkend. 

Bereikbaarheid
Met watertaxi’s, veerboten, ‘zeebussen’, tram, trein en metro zijn beide stadsdelen van Istanboel goed bereikbaar. De metro kent slechts één lijn, de waterverbindingen zijn ontelbaar. Beide vormen van vervoer zijn goedkoop. De camperstop vlak bij de haven van Haydarpasa (Kadiköy) maakt het allemaal compleet voor een bezoek aan beide stadsdelen.